چهارشنبه ، 09 فروردین 1396
حداقل
هارونیه

بقعه هارونیه

در بدو ورود به شهر جدید توس در سمت چپ بنای مربع شکل آجری با گنبدی بر بالای آن خود نمایی می کند که ارتفاع آن 25 متر است . در مورد قدمت و تاریخچه این بنا اطلاعات دقیق و موثقی در دست نیست در باور مردم توس این بنا زندان هارون الرشید بوده و در آن  سادات و علویان شکنجه و زندانی می شده و حتی پس از مرگ نیز در همان محل در درون چاهی دفن می شده اند اما واقعیت نمی تواند چنین باشد این بنا مربوط به عهد سلجوقیان یعنی 700تا 800 سال پیش می باشد شباهت فراوان این بقعه به مقبره ( سلطان محمد خدابنده الجاتیو )در سلطانیه و مقبره (سلطان سنجر )در مرو موید این نظریه می باشد .

در مورد نامگذاری این بقعه نیز اطلاعات موثقی وجود ندارد این بنا در برخی کتب خانقاه، مسجد جامع ،زندان هارون ،آرامگاه، نقارخانه و... عنوان شده اما چیزی که مسلم است این بنا می توانسته در دورانهای مختلف کاربری های مختلفی داشته باشد همانگونه که در یکی از اتاقهای عقبی آن صورت محرابی وجود دارد ولی پلان آن شباهتی به مسجد ندارد همچنین با توجه به بررسی های انجام شده در این بنا عمر آن را به زمان سلجوقیان نسبت می دهند یعنی بنا خیلی جوانتر از آنست که هارون از آن استفاده کرده باشد مگر بنای جدید بر روی زندان هارون ساخته شده باشد با کاربری متفاوت اما در بین اهالی به همان نام قبلی خود معروف بوده  اما اینکه  در ابتدا به چه منظوری ساخته و استفاده شده هنوز معلوم نشده است و این بدان خاطر است که بقعه در طول تاریخ دستخوش تغییرات زیادی شده

البته در تواریخ از این بقعه به خانقاه یاد شده که در قرن ششم خواجه عثمان هارون از مشایخ خراسان در آن اقامت داشته ودر همان محل نیز تدریس می کرده است البته محل تدریس وی دقیقا معلوم نیست ولی با توجه به عمر بنا می توان نام هارونیه را به ایشان نسبت داد نه به هارون الرشید عباسی   

در کاوشهای باستان شناسی در کنار این بقعه بنایی پیدا شده که مسجد مدرسه نام دارد و احتمالا همان گنبد کوچک کاشی کاری شده باشد که اعتماد السلطنه به نقل از جیمز فریزر از آن یاد کرده است  

این بنا در سالهای اخیر بازسازی و مرمت شده تا مورد بازدید علاقمندان به آثار و ارزشهای باستانی قرار گیرد .عکسی که در کتاب (مطلع الشمس ) از این بنا کشیده شده  با بنای امروزی کمی تفاوت دارد که این تفاوت بخاطر تغییراتی است که گروه مرمت این اثر زیر نظر انجمن آثار ملی سابق به بنا داده اند گر چه کار مرمت را بخوبی انجام داده اند ولی در حفظ شکل ظاهری اصلی دقت کافی را نکرده و برخی قسمتهای بنا را حذف و یا پوشانده اند

بنا دارای چهار راه پله می باشد در قسمت عقب عمارت سه قسمت یا اطاق وجود دارد که سقف اطاق وسطی را با گچ مقرنس تزیین کرده اند البته عمارت ریزه کاری های زیادی داردو نمی توان همه آنها را بیان نمود    

  هارونيه يا خانقاه غزالي

اولين بناي تاريخي كه توجه هر تازه وارد به شهر تابران توس را جلب مي كند . ساختمان عظيمي در مدخل شهر است كه به « بقعه هاروني » يا « هارونيه » شهرت يافته است . اين بنا كه قدمت آن به قرن هشتم ونهايتا هفتم بيشتر نمي رسد ، به زعم اعتقاد بعضي كه آن را به هارون الرشيد (170تا 193ه.ق) نسبت مي دهند،‌نمي تواند ربطي به آن زمان داشته باشد . به زعم نظر بعضي هم كه بناي ياد شده را «خانقاه غزالي » دانسته اند ،‌احتمال ارتباط ساختمان با امام محمد غزالي (450-505ه.ق) بسيار كم و بلكه هيچ است . گور غزالي يعني خانقاه وي بيرون حصار توس بوده و در زماني كه بدرستي نمي دانيم با خاك يكسان شده است .
برخي از اهالي توس گور ويران شده غزالي را در نقطه اي واقع در چند صد قدمي غرب باره شهر نشان مي دهند ، و گويا سنگ گور او هم در آن حوالي ديده اند. اين محل در سال 1374هجري شمسي حفاري شد و تقريبا گور غزالي به دست آمد .